“AWS không có điểm yếu.” Đó là câu kết luận khiến tôi bật cười trong một bài phân tích mới đây về báo cáo tài chính quý II của Amazon. Một câu nói sạch sẽ, gọn gàng, kiểu PR hoàn hảo đến mức đáng ngờ. Vì nếu AWS không có điểm yếu, tại sao cục diện thị trường cloud lại đang đổi thay từng ngày? Tại sao Microsoft Azure, kẻ bị coi là “kèo dưới” về hạ tầng, lại liên tục giành giật những hợp đồng AI khổng lồ? Tôi đã dành 7 năm quan sát AWS, từ những ngày đầu DeFi Summer cho đến kỷ nguyên AI. Và tôi tin rằng, câu chuyện “không có điểm yếu” chính là điểm yếu lớn nhất của AWS, nếu chúng ta chịu khó nhìn sâu hơn một chút.
Quay lại bức tranh toàn cảnh. Báo cáo Q2/2024 của Amazon cho thấy AWS đóng góp khoảng 60% tổng lợi nhuận hoạt động của toàn tập đoàn. Con số này một lần nữa khẳng định AWS là “gà đẻ trứng vàng” – cỗ máy in tiền nuôi cả một đế chế thương mại điện tử khổng lồ. Tăng trưởng doanh thu AWS quay trở lại mức 19%, một con số không tệ trong bối cảnh chi tiêu công nghệ toàn cầu thắt chặt. Nhưng hãy đặt nó cạnh con số tăng trưởng hơn 30% của Azure trong cùng kỳ. Câu chuyện “người khổng lồ đang chạy chậm lại” bắt đầu hiện rõ. AWS vẫn dẫn đầu về thị phần tuyệt đối, nhưng khoảng cách với kẻ bám đuổi phía sau đang thu hẹp dần qua từng quý. Đây không phải là một sự sụp đổ, mà là một cuộc bào mòn âm thầm, một kiểu “chảy máu” thị phần mà các nhà phân tích ít khi nhắc đến vì nó quá chậm để gây sốc.
Vấn đề cốt lõi nằm ở mô hình kinh doanh. AWS kiếm tiền theo mô hình “bán cuốc bán xẻng” – người dùng trả tiền cho từng tài nguyên tính toán, lưu trữ, băng thông. Mô hình này cực kỳ hiệu quả trong kỷ nguyên di chuyển lên cloud, khi các doanh nghiệp chỉ đơn giản là “dời” hạ tầng cũ lên đám mây. Nhưng trong kỷ nguyên AI, game đã đổi. Các doanh nghiệp không còn mua “mảnh đất” (hạ tầng) nữa, họ mua “ngôi nhà hoàn thiện” – tức là các mô hình AI, giải pháp trọn gói. Và ở mảng này, AWS lại đang ở thế đi sau. Azure có OpenAI, có sẵn một hệ sinh thái doanh nghiệp khổng lồ từ Microsoft. Google Cloud có Gemini và TPU tự nghiên cứu. AWS thì sao? AWS có Bedrock – một nền tảng tổng hợp các mô hình từ bên thứ ba như Anthropic, Meta, Mistral. Nghe có vẻ “trung lập”, nhưng thực chất là một sự thừa nhận: AWS không có mô hình AI mạnh nào của riêng mình, và cũng không có hệ sinh thái ứng dụng để tự tạo ra một mô hình. Họ buộc phải đi vay mượn trí tuệ từ người khác để xây nhà cho thuê. Điều này giống như việc sở hữu một trung tâm thương mại lớn nhưng tất cả các cửa hàng chủ lực đều là nhượng quyền từ đối thủ.
Kinh nghiệm vận hành cộng đồng Web3 của tôi dạy tôi một bài học: sự phụ thuộc luôn đi kèm với rủi ro hệ thống. Khi bạn dựa vào một bên thứ ba cho lõi sản phẩm của mình, bạn không bao giờ kiểm soát được số phận của chính mình. AWS đang phụ thuộc vào Anthropic cho cuộc chiến AI – họ đã rót tới 8 tỷ USD vào startup này. Nhưng Anthropic cũng nhận đầu tư từ Google, và cũng sử dụng hạ tầng của Google Cloud cho một phần khối lượng công việc của họ. Một mối quan hệ “tay ba” đầy rủi ro, nơi AWS vừa là nhà đầu tư, vừa là nhà cung cấp hạ tầng, nhưng không phải là đối tác độc quyền. Sự thật phũ phàng: trong thế giới AI, những người nắm giữ mô hình (model owners) mới là người nắm quyền lực tối thượng, không phải những người nắm giữ hạ tầng (infrastructure providers). AWS là vua hạ tầng, nhưng họ đang phải học cách làm thần dân trong đế chế AI của người khác.
Còn một vấn đề nữa, sâu sắc hơn và ít được nhắc đến: văn hóa doanh nghiệp của AWS đang trở thành nạn nhân của chính sự thành công của mình. Một công ty có thị phần 30% và biên lợi nhuận 28% sẽ luôn có xu hướng bảo thủ, tránh rủi ro, và bảo vệ hiện trạng. Họ không muốn phá vỡ mô hình tính phí theo dung lượng (compute) hiện tại để chuyển sang mô hình tính phí theo giá trị (value) – bởi vì mô hình cũ đang mang lại lợi nhuận quá tốt. Đây chính là “lời nguyền của người chiến thắng”: họ không thể chấp nhận việc phá bỏ một cỗ máy in tiền đang hoạt động trơn tru để theo đuổi một tương lai chưa chắc chắn. Trong khi đó, một kẻ đói như Azure sẵn sàng chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn để giành giật thị phần AI. Google Cloud cũng vậy, họ chấp nhận lỗ để đầu tư cho tương lai.
Tôi nhớ lại bài học từ vụ sụp đổ LUNA năm 2022 – một hệ thống được ca ngợi là “quá lớn để sụp đổ” cho đến khi nó sụp đổ. Sự tự mãn chính là kẻ thù nguy hiểm nhất của bất kỳ tổ chức nào. AWS có thể vẫn tăng trưởng 19%, vẫn tạo ra lợi nhuận khổng lồ, nhưng khi một công ty bắt đầu tin vào sự bất khả chiến bại của mình, đó chính là lúc họ bắt đầu đánh mất những gì tạo nên sự khác biệt. Một góc nhìn khác: chính sự trì trệ của AWS trong cuộc đua AI có thể là cơ hội cho các giao thức phi tập trung – nơi mà chi phí tính toán được phân bổ minh bạch và không có “ông chủ” nào nắm giữ toàn bộ hạ tầng. Nhưng đó lại là một câu chuyện khác.
Câu hỏi cuối cùng tôi muốn đặt ra: chúng ta đang chứng kiến sự kết thúc của một kỷ nguyên, hay chỉ là một khúc quanh trong hành trình của AWS? Liệu họ có thể tự vượt qua cái bóng của chính mình, chấp nhận giảm biên lợi nhuận để đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào AI, và tìm ra một mô hình kinh doanh mới phù hợp với thời đại? Hay họ sẽ tiếp tục bảo vệ mô hình “bán cuốc bán xẻng” cho đến khi thị phần bị bào mòn đến mức không thể cứu vãn? Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi biết rằng, nhìn vào lịch sử công nghệ, không một “người khổng lồ” nào là bất tử. Và câu nói “AWS không có điểm yếu” nghe quen thuộc đến mức đáng sợ – nó giống hệt những gì người ta từng nói về IBM, về Microsoft, về Nokia trước khi họ bị thế hệ sau bỏ lại phía sau.
